Semax en Selank: waarom onderzoeksbevindingen geen toedieningssysteem valideren

De naam van een verbinding is slechts de eerste schakel

Een publicatie over Semax of Selank valideert niet automatisch elk preparaat met die naam. Voor de interpretatie van een resultaat is een bewijsketen nodig: de identiteit van de onderzochte verbinding, de formulering en toedieningsroute, de bereikte blootstelling en de gemeten uitkomst. Een andere uitvoeringsvorm kan dezelfde naam dragen terwijl meerdere van die schakels ongetest blijven.

Semax en Selank zijn verschillende synthetische peptiden, afgeleid van respectievelijk ACTH-gerelateerde sequenties en tuftsinesequenties. Dat ze samen voorkomen in besprekingen van cognitief onderzoek is geen bewijs voor onderling uitwisselbare activiteit, verenigbaarheid in een gezamenlijke formulering of gecombineerd klinisch voordeel.

Een klinische vergelijking met een specifieke grens

Neem het Selank-onderzoek met 62 patiënten met een gegeneraliseerde angststoornis en neurasthenie. Dertig kregen Selank en 32 medazepam, waarbij symptomen met klinische beoordelingsschalen werden beoordeeld. Dit was een patiëntenonderzoek naar angstgerelateerde uitkomsten, geen experiment naar de prestaties van een hulpmiddel. Oorspronkelijk onderzoek, PMID 18454096.

De actieve vergelijkingsbehandeling biedt een klinisch referentiepunt, maar er was geen placebogroep om verbetering die samenhangt met verwachtingen, onderzoeksdeelname of symptoomschommelingen afzonderlijk vast te stellen. Evenmin mag de samenvatting worden gelezen als bewijs voor equivalentie op basis van een modern, geblindeerd equivalentieontwerp. Vergelijkbare waargenomen scores zijn niet hetzelfde als aantonen dat twee behandelingen minder van elkaar verschillen dan een vooraf vastgelegde, klinisch aanvaardbare marge.

De samenvatting biedt ook geen basis om aan het onderzoek een specifieke toedieningsroute toe te schrijven. Dat is van belang bij de interpretatie van een latere formulering: een route kan niet achteraf worden ingevuld op basis van een productetiket. Zelfs een goed onderbouwd symptoomresultaat zou de prestaties van een niet-getest toedieningssysteem niet aantonen.

Routespecifiek bewijs blijft routespecifiek

Het Semax-onderzoek uit 2018 geeft een explicietere beschrijving van de toedieningsroute. Het onderzocht intranasaal 1% Semax bij 24 gezonde vrijwilligers, van wie 14 Semax kregen en 10 placebo. Vóór toediening en vijf en twintig minuten daarna werd functionele MRI in rust uitgevoerd om de connectiviteit van het standaardmodusnetwerk te beoordelen. Oorspronkelijk onderzoek, PMID 30225715.

Daarmee zijn een formuleringsconcentratie, toedieningsroute, populatie en korte observatieperiode vastgesteld. Het toont geen geheugenverbetering, langetermijnvoordeel of gelijkwaardige blootstelling vanuit een ander preparaat aan. Een respons van een hersennetwerk meet ook niet rechtstreeks hoeveel intact peptide een bepaald hersengebied heeft bereikt.

Veranderingen in de formulering kunnen invloed hebben op afbraak, interactie met de oppervlakken van de verpakking en de hoeveelheid intact materiaal die beschikbaar is voor toediening. Of die verschillen belangrijk zijn, moet voor het specifieke preparaat worden gemeten en mag niet worden aangenomen op basis van de naam van het peptide.

Afzonderlijk bewijs voor identiteit, toediening en uitkomst

Metingen van analytische identiteit, peptidegehalte en afbraak geven inzicht in wat een formulering bevat. Metingen van de afgegeven hoeveelheid geven inzicht in wat de verpakking of het hulpmiddel verlaat. Farmacokinetische metingen geven inzicht in de blootstelling in het onderzochte biologische compartiment. Klinische uitkomsten geven inzicht in wat er met deelnemers gebeurt. Geen van deze metingen vervangt alle andere.

Vooral chromatografische zuiverheid op basis van piekoppervlak wordt gemakkelijk overgeïnterpreteerd: deze hangt af van de methode en toont op zichzelf geen massagehalte, identiteit, steriliteit of endotoxinestatus aan. Dit onderscheid wordt verder besproken in zuiverheidstesten voor peptiden en HPLC.

Het ontbrekende combinatiebewijs

Een onderzoek uit 2020 bestudeerde 52 gezonde deelnemers in afzonderlijke Semax-, Selank- en placebogroepen, met functionele connectiviteit als uitkomstmaat. Het was geen onderzoek naar een Semax–Selank-mengsel. Panikratova et al., 2020.

Het levert dus noch bewijs voor de werkzaamheid van de combinatie, noch bewijs dat de verbindingen verenigbaar blijven in een gezamenlijke formulering. Dat zijn afzonderlijke vragen die afzonderlijke metingen vereisen. De verdedigbare lezing van deze literatuur is beperkt maar bruikbaar: specifieke preparaten zijn onderzocht voor bepaalde beeldvormings- of symptoomeindpunten, terwijl een nieuwe formulering of een nieuw toedieningssysteem eigen ondersteunend bewijs vereist.